H-indeks nədir və onu necə artırmaq olar
Elmi fəaliyyətin qiymətləndirilməsində ən geniş yayılmış göstəricilərdən biri h-indeksdir. Azərbaycanda bu metrik professor elmi adının verilməsi üçün AAK tərəfindən rəsmi tələb kimi müəyyən edilib. Bununla belə, tədqiqatçıların bir hissəsi h-indeksin mahiyyətini, hesablanma prinsiplərini və göstəricinin artırılması yollarını tam başa düşmür.
H-indeks nədir
H-indeks (Hirsch indeksi) — müəllifin elmi nəşrlərinin sayını və bu nəşrlərin sitatlanma miqdarını eyni zamanda nəzərə alan birləşdirilmiş göstəricidir. Onu 2005-ci ildə fizik Xorxe Hirsch təklif edib.
Sadə izahat: əgər müəllifin h-indeksi 8-dirsə, bu o deməkdir ki, onun ən azı 8 məqaləsi var və hər biri ən azı 8 dəfə sitatlanıb. H-indeks nə qədər yüksəkdirsə, alimin elmi təsiri bir o qədər geniş sayılır.
Göstərici Scopus və Web of Science bazalarında ayrıca hesablanır. Bazalar fərqli jurnalları əhatə etdiyinə görə eyni müəllifin h-indeksi bu iki platformada bir-birindən fərqlənə bilər. Azərbaycanda AAK hər iki bazanı qəbul edir — müəllif daha yüksək göstəriciyə istinad edə bilər. Ətraflı məlumat üçün Scopus və WoS-da h-indeks: AAK tələbləri haqqında materialına müraciət etmək tövsiyə olunur.
AAK professor elmi adı üçün minimum tələblər
Azərbaycanda professor elmi adı almaq istəyən tədqiqatçılar üçün h-indeks tələbi elm sahəsindən asılıdır:
• Humanitar və ictimai elmlər: minimum h-indeks ≥ 5
• Dəqiq, təbiət və texniki elmlər: minimum h-indeks ≥ 10
Mənbə: Azərbaycan Prezidentinin 1888 nömrəli Fərmanı (2022); AAK Rəyasət Heyətinin qərarı (09.12.2022)
Vacib qeyd: dissertasiya müdafiəsi üçün h-indeks tələb olunmur — bu tələb yalnız elmi ada aiddir. Müdafiə üçün AAK Scopus və ya WoS-da minimum məqalə sayını tələb edir.
H-indeksi nə müəyyən edir
H-indeksin artması bir neçə əsas amildən asılıdır:
Nəşrlərin keyfiyyəti. Q1–Q2 kvartilindəki jurnallar daha geniş oxucu auditoriyasına malikdir və sitatlanma ehtimalı daha yüksəkdir. Kifayət qədər sitatlanmayan onlarla zəif məqalə h-indeksi artırmır.
Beynəlxalq həmmüəlliflik. Xarici tədqiqatçılarla birgə nəşrlər öz həmmüəllif şəbəkələri vasitəsilə daha geniş auditoriyaya çatır.
Açıq giriş (Open Access). Açıq formatda dərc olunan məqalələr institute abunəliyi olmayan tədqiqatçılar tərəfindən də oxuna bilir, bu da sitatlanmanı artırır.
Akademik yaş. H-indeks yalnız artır — heç vaxt azalmır. Buna görə uzun müddətli sistemli nəşr fəaliyyəti göstəricini tədricən yüksəldir.
Mövzunun aktuallığı. Aktiv tədqiq olunan sahələrdə — süni intellekt, iqlim dəyişikliyi, biotibb — işlər daha tez sitatlanır.
H-indeksinizi necə yoxlamaq olar
Scopus-da: scopus.com → Authors → adınızı daxil edin → müəllif profilini açın → Metrics bölməsi
Web of Science-də: webofscience.com → Author Search → adınızı daxil edin → profili açın
Profili ORCID ilə sinxronizasiya etmək tövsiyə olunur — bu, bütün nəşrlərin düzgün nəzərə alınmasını təmin edir.
Hansı yollar işləmir
Bir sıra yanaşmalar görünüşdə effektiv görünsə də, faktiki olaraq h-indeksi artırmır:
Zəif jurnallarda kütləvi nəşr. Sitatlanmayan məqalələr h-indeksə töhfə vermir — h-indeksin riyazi quruluşu bunu mümkün etmir.
Hiyləgər jurnallarda nəşr. Scopus tərəfindən doğrulanmamış jurnallardakı sitatlar h-indeksə daxil edilmir. Üstəlik, belə nəşrlər aşkar edildikdə akademik reputasiyaya ciddi ziyan vurur.
Süni sitatlanma. Scopus və WoS anormal sitatlanma modellərini müəyyən edir. Belə hallarda məqalənin geri çağırılması və akademik sanksiyalar mümkündür.
Nəticə
H-indeks — alimin elmi nəfuzunu əks etdirən vacib göstəricidir. Azərbaycanda professor elmi adı almaq istəyən tədqiqatçılar üçün bu göstərici AAK tərəfindən rəsmi tələb kimi müəyyən edilib. Göstəricini artırmağın yolu isə keyfiyyətli jurnallarda nəşr, beynəlxalq əməkdaşlıq və uzunmüddətli sistemli tədqiqat fəaliyyətindən keçir.
Elmi nəşrlərlə bağlı peşəkar dəstək üçün Məqalələr Akademiyası-ya müraciət edə bilərsiniz — Scopus, Web of Science, ERIH Plus və MDB VAK jurnallarında nəşr üzrə tam xidmət.
