Fizika

Elektrik enerjisi haqqinda melumat

Elektrik enerjisi haqqinda melumat axtarışında olanlar saytımızda tanış ola bilər. Günümüzdə demək olar ki, əksər istifadə olunan əşyalarımız elektrik enerjisi ilə idarə olunur. Bir neçə saat bu enerjinin dayandırlması belə həyatı dondurur desək yalan olmaz. Bəs elektrik nə qədər enerjisi haqqinda melumat sahibiyik?

Cərəyan və ya elektrik cərəyanı dedikdə ağlınıza nə gəlir? Demək olar ki, elektriklə işləyən hər şey. Elektrik cərəyanı aşkar edilməsəydi, bugün cib telefonunuz, kompüteriniz, işıqlandırma, paltaryuyan maşınınız və s. olmazdı. Sivilizasiyamızın elektrik cərəyanı üzərində qurulduğunu söyləsək, mübaliğə olmaz. 

Maddəni təşkil edən mənfi yüklü elektronlar və müsbət yüklü protonlar kimi zərrəciklərin hərəkəti nəticəsində əmələ gələn enerji növünə elektrik, bu enerjinin yaratdığı yerdə hissəciklərin hərəkətinə elektrik cərəyanı deyilir.

Amper vahidi 18-ci əsrin əvvəllərində elektrik və maqnetizm sahəsinə mühüm töhfələr vermiş fransız alimi Andre Mari Amperin şərəfinə adlandırılıb. Evlərimizdə elektrik cərəyanı adətən 1 A ətrafında olur. Məsələn, 0,85 A cərəyanı 100 vatt lampadan keçir, yəni bir saniyədə lampanın üzərindən 0,85 C yük keçir. Kompüterlərdə və cib telefonlarında daha az miqdarda elektrik cərəyanı var.

Elm adamları elektrik cərəyanını elektronun kəşfindən çox əvvəl araşdırmağa başladıqlarından , keçiricinin içərisindəki elektrik sahəsinin istiqaməti olaraq cərəyanın istiqamətini seçdilər . Əgər sınaq yüklərinin elektrik sahəsində müsbət yüklər kimi seçildiyini xatırlayırsınızsa, bu, müsbət yüklərin hərəkət istiqaməti deməkdir. Bu istiqamət şərti (şərti) cərəyan istiqaməti adlanır. Elektronların hərəkət istiqaməti adi cərəyanın istiqamətinə əksdir.

Elektronlar elektrik cərəyanını keçiricilərdə daşıdığından, bir elektronun çox sürətli hərəkət etməsini gözləyə bilərsiniz. Ancaq iş ondadır ki, elektronların sürüşmə sürəti olduqca yavaşdır. Mayelərdə həll olunmuş ionlar yoxdursa, elektrik cərəyanını keçirmir, ərimiş metallar xaric. Qaz ionlaşır və plazmaya çevrilirsə , elektrik cərəyanı keçir. Plazmalarda yük daşıyıcıları həm elektronlar, həm də ionlardır. 

Cərəyan ampermetr adlanan bir cihazla ölçülür . Ampermetr 1 A və daha yüksək elektrik cərəyanı dəyərlərini ölçmək üçün istifadə olunur. Daha kiçik cərəyan intensivliyini ölçmək üçün milliampermetr (mA = 10 -3 A) və mikroampermetr (µA = 10 -6 A) adlı cihazlar istifadə olunur . Cərəyan multimetr adlanan cihazlarla ölçülə bilər.

Yazını dəyərləndir post

Back to top button