Tarix

Aprel döyüşləri haqqında məlumat

1994-cü ildə Ermənistanla Azərbaycan arasında atəşkəs sazişi imzalansa da, sərhəd xəttində zaman-zaman intensivliyi artan münaqişələr davam edirdi. Bu münaqişələrdən ən əhatəlisi 2-5 aprel 2016-cı il tarixləri arasında baş vermiş Dördgünlük Müharibədir.  Dördgünlük müharibə Azərbaycan-Ermənistan probleminin həllinə marağın azaldığı bir vaxtda Qarabağ məsələsini yenidən beynəlxalq gündəmə gətirərək, müharibə variantının faktiki olaraq ortadan qalxmadığına diqqəti cəlb etdi. Əslində, Azərbaycan 2020-ci il sentyabrın 27-dən noyabrın 10-na kimi baş vermiş müharibədə ərazisinin böyük bir hissəsini erməni işğalından azad etməyə nail olduqdan sonra rayon sakinlərinin geri qaytarılması istiqamətində işlərə başlanılıb. Dördgünlük müharibədən sonra Azərbaycan ictimaiyyətində “Böyük Qayıdış” kimi qələmə verilən Çocuq Mərcanlı kəndinin qəsəbəyə açılması İkinci Qarabağ müharibəsində işğaldan azad edilmiş şəhərlərin yenidən qurulması üçün pilot layihə rolunu oynadı. Bu araşdırmada Çocuq Mərcanlı kəndinin qeyd olunan simvolik mənası əsasında müharibədən sonrakı dövrdə işğaldan azad edilmiş torpaqların məskunlaşmaya açılması istiqamətində həyata keçirilən fəaliyyətlər və qayıdış siyasətinin yenidən doğuş hekayəsinə çevrilməsinin mümkünlüyü təhlil edilir. 

Aprel doyusleri haqqinda melumat

2016-cı ildə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin düşmən üzərində qələbəsi müasir dövlətimizin tarixinə aprel döyüşlərinin şücaəti kimi yazılıb.  Ötən dörd il ərzində bu hərbi qələbənin müxtəlif aspektləri geniş şəkildə təhlil edilib. 

Düşmən ölkəmizə qarşı dəfələrlə hərbi təxribatlar törədib, hətta hərbi-hava qüvvələrinin iştirakı ilə irimiqyaslı hücumlar təşkil edib, Azərbaycan ərazisində icazəsiz və qanunsuz hərbi təlimlər keçirib. Dağlıq Qarabağdakı separatçı rejim Azərbaycanın suveren hüquqlarını pozaraq regionda “seçkilər” və “referendumlar” təşkil edib. Dünya ictimaiyyəti, o cümlədən ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrləri bu “seçkilər”in qondarma olduğunu və nəticələri tanımadıqlarını bəyan ediblər. Nəhayət, Ermənistanın 31 mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günündə Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində qondarma “seçkilər” keçirməsi otuz dövlət və beynəlxalq təşkilat tərəfindən kəskin şəkildə pisləndi. Bu dövlət və təşkilatlar, o cümlədən ATƏT, Avropa İttifaqı, Avropa Parlamenti, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, NATO, ATƏT Parlament Assambleyası, Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası, Qoşulmama üzrə Fəaliyyət Mərkəzinin Əlaqələr Ofisi və GUAM seçkiləri qanunsuz elan edib.

Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illərinə nisbətən vəziyyət tamamilə dəyişib. Prezident İlham Əliyevin dediyi kimi: “Biz Azərbaycan həqiqətlərini dünya ictimaiyyətinə daha geniş şəkildə çatdırırıq və çatdırmalıyıq.

Burada medianın rolunu yüksək qiymətləndirirəm, iş davam etdirilməlidir.  Əlbəttə, mən əminəm və bilirəm ki, biz Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsində ciddi dönüş yaratmışıq. Çünki keçmişdə – hökumət, dövlətlərarası münasibətlərdə, həmkarlarımla keçirdiyim çoxsaylı görüşlərdə belə olub. Hamı bilirdi, etiraf edirdi, xəritəyə baxanda aydın görünürdü ki, işğalçı kimdir, işğalın qurbanı kimdir. Lakin bu məlumat siyasətçilərin əlində demək olar ki, monopoliya idi…”

Beləliklə, 2016-cı ilin aprel döyüşləri aşağıdakı mühüm xüsusiyyətləri ilə Azərbaycan xalqının dövlət tarixində şərəfli yer tuta bilmişdir:

– Prezidentin ətrafında xalqın birliyi və birliyi; 

 – Ordu quruculuğu sahəsində nailiyyətlər; 

 – Silahlı Qüvvələrin peşəkar vəziyyəti; 

 – vətəndaşların vətən üçün hər şeyə hazır olması;  

– gənc nəslin yüksək mənəviyyatlı olması, xüsusən də vətənini, torpağını düşməndən qorumaq istəyi və s.

İndi isə aprel döyüşlərinin səbəbləri ilə bağlı fikir və mülahizələrimizə davam edək.  Ümumiyyətlə, işğalçı Ermənistanın davamlı hərbi təcavüzü bir daha göstərdi ki, düşmən hələ 19-cu əsrin sonlarından başlayaraq günahsız azərbaycanlıların qanını tökməkdən yorulmayıb. Bəşər tarixinin ən ağır cinayətlərindən biri olan Xocalı soyqırımı düşməni normal düşünməyə və bu qətliamdan təəssüflənməyə məcbur etmədi. Bu o deməkdir ki, düşmən daim Xocalı soyqırımı kimi daha çox cinayət törətmək üçün fürsət axtarır. Çox təəssüf ki, düşmənin hədəfi Azərbaycanın dinc əhalisi, günahsız insanlarıdır.

Aprel döyüşlərinin səbəb və nəticələrinə nəzər salmazdan əvvəl düşmənin bu hadisələrdən əvvəl təmas xəttində törətdiyi bəzi təxribatlara və onların qarşısının alınması üçün həyata keçirilən müdafiə tədbirlərinə nəzər salaq.  İşğalçı tərəf mütəmadi olaraq pilotsuz kəşfiyyat və hücum texnikası ilə Azərbaycan ordusunun mövqelərinə hərtərəfli təhlükə törədirdi.  Bundan əlavə, düşmənin kəşfiyyat-diversiya qrupları atəşkəsi pozmağa cəhd göstərərək, hərbi mövqelərdən daha çox ərazidəki mülki obyektlər və mülki əhali üçün təhlükə yaradıb.  Eyni zamanda, təcavüzkarlar Azərbaycanın işğal olunmuş rayonlarında qanunsuz hərbi təlimlər keçirib və bir çox hallarda təlimlər çərçivəsində təxribat xarakterli uçuşlar həyata keçiriblər. Bu təxribatlar aprel döyüşlərini qaçılmaz etdi. Nəticədə düşmən yaxşı cavab aldı.

Təbii ki, aprel döyüşlərinin səbəb və nəticələrini araşdırarkən Ermənistan tərəfinin verdiyi itkiləri də qeyd etmək lazımdır. Qeyd edək ki, işğalçı tərəfin itkiləri ümumilikdə indiyə qədər və ondan sonrakı dövrdə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nəticəsidir. İnsan tələfatına və digər nəticələrə görə həmişə məsuliyyəti Ermənistan dövləti və hökuməti daşıyır.

Erməni mediasının yazdığına görə, Ermənistan tərəfinin itkiləri rəsmi qəbul ediləndən azı 12 dəfə çoxdur. Hadisənin ilk günlərində düşmən itkilərini etiraf etdi: 50 ölü, 30 itkin, 100 yaralı və s. Təbii ki, bu rəqəmləri 12-yə vurun və dəhşətli mənzərə ilə qarşılaşırsınız. Hər halda, hadisələrin daha aydın mənzərəsini əldə etmək üçün faktlara qayıdaq:

Mayor Edqar Martirosyan bildirib ki, xidmət etdiyi səngərdə yeganə o sağ qalıb: “Onlar canlı qüvvə və texnika baxımından bizdən qat-qat üstün idilər. Deyə bilərəm ki, Azərbaycan tanklarının sayı bizim əsgərlərin sayından çoxdur. ” Digər erməni əsgər Narek Nikoqosyan isə “Aprel döyüşünün ilk günlərində 40 əsgərimiz şəhid oldu. Tapşırığımızdan sağ çıxan yeganə mənəm. Bu vəziyyət bizi təəccübləndirmədi. Biz ilk andan bilirdik ki, biz müharibənin ilk günlərində baş vermiş döyüşlərdə iştirak edirik, bu müharibədə yox olacağımızı bilirdik”. Arman Kirakosyanın dediklərindən: “Mənim bütün yoldaşlarım yaralanıb və sonra ölüblər.  “Cəmi iki əsgərimiz sağ qaldı”.

Aprel döyüşlərinin acı nəticələri həm Ermənistan hökuməti, həm də diaspor təşkilatları üçün yeni dilənçilik mənbəyinə çevrildi. Ermənilər bu müharibələrdə yaralananlara şəfa vermək, həlak olanların ailələrinin sosial vəziyyətini yaxşılaşdırmaq, xüsusən də cəbhədə xidmət edən əsgərlərin geyim və ərzaq təminatını yaxşılaşdırmaq üçün ianə və yardımlar toplamağa başladılar.

Aprel döyüşləri xalqımızın qəhrəmanlıq salnaməsidir

Aprel döyüşlərindən danışarkən, təbii ki, qəhrəman əsgərlərimizə və onların ailələrinə dövlət qayğısı, hərbi qəhrəmanlığımızın şanlı səhifəsinin müəllifi Cocuk Mərcanlıya tarixi qayıdış haqqında mühüm məqamları qeyd etmək lazımdır.

Qeyd edək ki, 2017-ci il aprelin 3-də Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyeva aprel döyüşlərində yaralanan bir qrup əsgər və zabitlə görüşüb.  Mihriban Əliyevanın iştirakı ilə “2016-cı ilin aprel döyüşlərində yaralanan əsgər və zabitlərin yüksək texnologiyalı protezlərlə təmin edilməsi” layihəsinin təqdimatı olub.

Prezident İlham Əliyevin işğaldan azad edilmiş Cəbrayıl rayonunun Cocuk Mərcanlı kəndinin bərpası ilə bağlı verdiyi qərarlar bir daha dünya ictimaiyyətinə göstərdi ki, Azərbaycan xalqı öz torpağının bir qarışını belə güzəştə getməyəcək. Azərbaycanın hər yerindən Cocuk Mərcanlıya yeni sakin olmaq çağırışı xalqımızın vətənə məhəbbətinin təzahürü kimi tarixə düşdü. Prezident İlham Əliyev bərpa işlərinin gedişi ilə tanış olarkən Cocuk Mərcanlı kənd sakini Oqtay Həziyevin evində olub. Təhlükəyə baxmayaraq, 1994-cü ilin aprelindən kənddə məskunlaşan səkkiz nəfərlik ailə əsl vətənpərvərlik və fədakarlıq nümayiş etdirərək bütün layihələrə örnək olub. Prezident İlham Əliyev Oqtay Həziyevə 1-ci dərəcəli “Əmək” ordeni verməklə vətənpərvər ruhunu yüksək qiymətləndirib.

Ümumiyyətlə, Cocuk Mərcanlının bərpası Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin zəngin ənənələrini əks etdirir. Bunlardan biri də Prezident İlham Əliyevin tapşırığı ilə Uşaq Mərcanlı kəndində Şuşa məscidinin bənzəri olan məscidin tikintisidir. Bu müqəddəs məkanın tikilməsi işğal olunmuş Ermənistana və beynəlxalq ictimaiyyətə bir mesajdır. Bu, bir daha dünyaya bəyan edir ki, Azərbaycan öz tarixi keçmişinə bağlı olan İslam dünyasının bir parçasıdır. Analoji Şuşa məscidinin Uşaq Mərcanlıda tikilməsi də o deməkdir ki, Şuşadakı məscid nə vaxtsa bərpa olunacaq. Daha bir tamamlayıcı məqam ondan ibarətdir ki, beynəlxalq media və dünyanın nüfuzlu din xadimləri bu məscidin tikintisini 2017-ci ilin Azərbaycanda “İslam Həmrəyliyi İli” elan edilməsinə dəyərli töhfə kimi qiymətləndirirlər.  Aprel döyüşlərinin qələbə ilə başa çatması, şəhid ailələrinə və veteranlara göstərilən dövlət qayğısı, Cocuk Mərcanlıya tarixi qayıdış, buranın müasir standartlara uyğun yenidən qurulması müstəqil Azərbaycanda dövlətçilik ənənələrinin, milli adət-ənənələrin bariz nümunəsidir. 

Aprel döyüşlərinin şəhidləri

Polkovnik:

Vüqar Nurəddin oğlu Yusifov

Polkovnik-leytenant:

Raquf Cahangir oğlu Orucov

Murad Telman oğlu Mirzəyev

Mayor:

Təbriz Tariyel oğlu Musazadə

Urfan Üzeyir oğlu Vəlizadə

Rasim Əbdül oğlu Məmmədov

Elnur Adil oğlu Əliyev   

Samit Gülağa oğlu İmanov

Kapitan:

İnqilab Çingiz oğlu Quliyev    

Mühid Qurban oğlu Orucov   

Vaqif Dilqəm oğlu Bayramov 

Nəcməddin Akif oğlu Savalanov

Baş leytenant:

Əbu Bəkir Vüqar oğlu İsmayılov     

Mirzə Sərvər oğlu Novruzov  

Rəşid Rövşən oğlu Mehdiyev

Ziya Niyazi oğlu Həsənov      

Elvin Məmməd oğlu Namazov        

Cavid Gülbala oğlu Dədəkişiyev     

Elnur İsgəndər oğlu İsgəndərov

Sahil Həsrət oğlu Şirinov (leytenant)

Gizir:

Dilsuz Məmmədağa oğlu Qarayev 

Elimdar Səlimxan oğlu Səfərov      

Orxan Kazım oğlu Hümbətov

Orxan Ələsgər oğlu Müstəcəbov    

Məhəbbət Zaman oğlu Mirzəyev    

Nurlan Rasim oğlu Abdullayev       

Ravil Elman oğlu Novruzov   

Rusif İbrahim oğlu Ağayev    

Teymur Sabir oğlu Qasımov 

Murad Vaqif oğlu Məmmədov

Bəxtiyar Rəfael oğlu Hüseynov      

Toğrul Habil oğlu Fərəczadə 

Şahin Yaşar oğlu Cavadzadə

Pəncəli Nurməmməd oğlu Teymurov       

Tural Gülşad oğlu Qurbanov 

Mirsalam Təvəkkül oğlu Cəfərov    

Seymur Qulamhüseyn oğlu Baxışov

Babək Vəfadar oğlu Abidov (Kiçik gizir)

Çavuş:

Təbriz Hamlet oğlu Əsgərov 

Elvin Sədrəddin oğlu Qayıbov

MAXE hərbi qulluqçu:

Ruhin Əşrəf oğlu Qəhrəmanov       

Nurlan Bayram oğlu Əsgərov

Rahim Qara oğlu Tağıyev     

Nicat Bəhruz oğlu İsgəndərov        

Səbuhi Rəfayıl oğlu Musayev

Adil Kamran oğlu Adilzadə

Rüstəm Oruc oğlu Əhmədov

Siravi:

Rəvan İsmayıl oğlu Nurayev 

Orxan Məhəmməd oğlu Əliyev       

Sarvan Natiq oğlu Mehrəliyev

Samir Ziyəddin oğlu Qaçayev

Fərahim Adışirin oğlu Novruzov     

Nürəddin Etimad oğlu Mirzəyev      

Sərxan Azər oğlu Bağırov     

Hüseyn Zeynal oğlu Dəmirli  

Ömər Məzahir oğlu Cəbrayılov       

Vüqar Natiq oğlu Süleymanov        

Teymur Mikayıl oğlu Qasımov        

Rizvan Telman oğlu Muradov

Müşviq Arif oğlu Orucov        

Cabbarxan İlham oğlu Hacıağayev

Nurlan Cəmil oğlu Qasımov  

Xaliq Həsən oğlu Əzizzadə   

Emin İmran oğlu Bağırov       

Kamran Faiq oğlu Şirəliyev   

Əlizaman Fərrux oğlu İslamov        

Ülvin Cəmaləddin oğlu Məmmədov

Şulan Bayram oğlu Bayramov        

Fəxrəddin Seyfəddin oğlu Qurbanlı

Firdovsi Əliş oğlu Bağırzadə 

Mahir Sabir oğlu Mirzəyev     

Röyal İmran oğlu Nəsirov      

Altun Fərman oğlu Dəmirli     

Elşən Səlim oğlu Səmədov   

Vüsal İlham oğlu Alıyev

Mikayıl Yaqub oğlu Vahabzadə      

Mahir Qədir oğlu Quliyev       

Nazim Nadir oğlu Zəkarayev 

Yalçın Namiq oğlu Osmanov 

Elvin Azadxan oğlu Mirzəyev

Əmiraslan Xəlil oğlu Xeyirbəyov     

Elvin Azadxan oğlu Mirzəyev

Əbdülməcid Nadirşah oğlu Axundov

Mahmud Azər oğlu İbrahimov

Sərxan Oqtay oğlu Bayramov

Əmrah Aydın oğlu Yüzbəyov

Əli İntiqam oğlu Heydərov     

Natiq Namiq oğlu Tahirli

Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün qorunub saxlanması, erməni işğalçılarının 2016-cı il aprelin 2-dən 5-dək qoşunların təmas xəttində törətdikləri silahlı təxribatların qarşısının alınması və düşmənin dinc əhaliyə hücumlarının dəf edilməsi zamanı göstərdikləri qəhrəmanlıq və igidliyə görə, Azərbaycan hərbçilərinin xüsusi fərqlənən bir qrupu 2016-cı il aprelin 19-da Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq sərəncamları ilə yüksək fəxri adlara layiq görülüb, orden və medallarla təltif ediliblər.

Vətən qarşısındakı xidmətlərinə görə, təltif edilənlər arasında “Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı” fəxri adına, “Azərbaycan Bayrağı” və “Vətənə xidmətə görə” ordenlərinə, “Vətən uğrunda”, “İgidliyə görə” və “Hərbi xidmətlərə görə” medallarına layiq görülənlər var.

Allah şəhidlərimizə rəhmət eləsin!

Yazını dəyərləndir post
Back to top button